5 przeszkód właściwego postępowania w przypadku bólu u psów

Każdy z nas zna to nieprzyjemne uczucie, gdy diagnozuje artretyczne biodra u psa, a następnie musi przeprowadzić z jego właścicielem trudną rozmowę, podczas której uświadamia mu, że jego pies cierpi. W praktyce jest to dość częsty scenariusz, a niestety wielu właścicieli zwierząt domowych ma trudności z rozpoznaniem bólu u swoich pupilów. Globalna Rada ds. Walki z Bólem działająca w ramach Światowego Stowarzyszenia Weterynarii Małych Zwierząt (WSAVA) uznała to za rzeczywisty problem (1), ale nie jest to jedyny powód, dla którego zwierzęta domowe nie otrzymują właściwej terapii przeciwbólowej.

Badanie przeprowadzone przez Globalną Radę ds. Walki z Bólem WSAVA wykazało, że dwie trzecie uczestników (towarzystwa weterynaryjne) uważa, że istnieją zakorzenione poglądy, które ograniczają leczenie bólu, i że poglądy te mogą być wyrażane przez właścicieli zwierząt domowych lub lekarzy weterynarii (2). Choć brak rozpoznania bólu był jednym z najczęstszych powodów, dla których nie był on uśmierzany, WSAVA w szczególności przytacza mity dotyczące bólu jako jedną z barier dla właściwego zwalczania go u zwierząt (2).

Wraz z lepszym zrozumieniem bólu u zwierząt i postępującą edukacją te mity zanikają w wielu częściach świata. Jednak bardzo ważne jest, aby być świadomym i zwracać uwagę na te opinie w celu zapewniania optymalnej opieki pacjentom. Zdecydowana większość właścicieli dba o swoje zwierzęta i nie chce, aby cierpiały – potrzebują jedynie pomocy w zrozumieniu objawów i radzeniu sobie z nimi. Przyjrzyjmy się bliżej nieporozumieniom dotyczącym bólu u psów – i temu, jak zwalczać te mity.

5 mitów na temat przewlekłego bólu u psów

1. Jeśli pies nie wyje z bólu, to nic go nie boli

Jak pies okazuje ból? Wielu z nas miało do czynienia z właścicielami psów twierdzącymi, że ich pies „może i jest odrobinę odrętwiały, ale nic go nie boli, bo nie wyje i nie jęczy”. Mit ten wydaje się z pozoru dość dziwny, ponieważ ludzie cierpiący na ciężką chorobę zwyrodnieniową stawów też nie wyją z bólu przy każdym ruchu. Jest to jednak dość powszechny mit, którego zwalczanie wymaga daleko idących działań edukacyjnych.

W rzeczywistości wiele psów zmaga się z bólem w ciszy, a ich cierpienie przejawia się w zmianach w ich zachowaniu. Właścicieli zwierząt trzeba uświadamiać, że te zmiany nie są wynikiem zwykłego „starzenia się”, ale sygnalizują ból – nawet jeśli pies nie wyraża tego na głos. Lekarze weterynarii mogą pomóc w edukowaniu właścicieli zwierząt, aby wiedzieli, jakich zmian w zachowaniu psów wypatrywać w domu, czyli w naturalnym środowisku psa. To najlepsza okazja do obserwowania codziennej aktywności zwierzęcia i śledzenia ewentualnych zmian, nawet jeśli są one drobne. Trudniej jest zaobserwować te zmiany podczas wizyty u weterynarza ze względu na ograniczenia czasowe i przestrzenne oraz zmiany zachowania wynikające z pobytu w lecznicy. 

Użycie zatwierdzonego instrumentu metrologii klinicznej (narzędzia do przewlekłej oceny bólu) w gabinecie weterynaryjnym jest doskonałym sposobem na wsparcie rozmowy i przedstawienie wizualnej oceny, która może pomóc właścicielom zwierząt uświadomić sobie, że ich pies cierpi. Istnieje wiele sprawdzonych kwestionariuszy dotyczących przewlekłego bólu u psów. (tutaj znajduje się lista przygotowana przez WSAVA)

2. Zwierzęta odczuwają ból inaczej niż ludzie

Lekarzy weterynarii dobrze wiedzą, że zwierzęta odczuwają ból, podobieństwa w odczuwaniu bólu przez ludzi i zwierzęta stają się coraz liczniejsze. A więc jak rozpoznać, że psa coś boli? W przeprowadzonym niedawno badaniu psy z długotrwałym bólem związanym z chorobą zwyrodnieniową stawów wykazywały zwiększoną wrażliwość somatosensoryczną, co prawdopodobnie wskazuje na sensytyzację ośrodkową (3). To dodatkowo wspiera spontaniczny model psiej choroby zwyrodnieniowej stawów jako dobry translacyjny model bólu zwyrodnieniowego stawów u ludzi (3). Stwierdzono również, że ból związany z chorobą stawów zakłóca sen u psów (4). Różnica polega na tym, że psy niekoniecznie okazują i komunikują ból w taki sam sposób jak ludzie, i to właśnie musimy uświadamiać właścicielom. Nawet u społecznych gatunków drapieżnych, takich jak psy, widoczne oznaki bólu są ograniczone. Zamiast oczekiwać, że psy „powiedzą nam”, że czują ból, musimy pomóc naszym klientom rozpoznać wyrażenia i zachowania, które wskazują, że ich pies cierpi.

Postrzeganie różnic na poziomie rasy we wrażliwości na ból może również wpływać na rozpoznawanie i leczenie bólu u psa. W niedawnej ankiecie internetowej ponad 90 procent zarówno opinii publicznej, jak i lekarzy weterynarii wyraziło przekonanie, że rasy psów różnią się wrażliwością lub reakcją na ból (5). Wśród właścicieli zwierząt panuje błędne przekonanie, że mniejsze, lżejsze psy są bardziej wrażliwe na ból niż większe i cięższe osobniki. Chociaż każdy może odczuwać ból inaczej, rasa i wielkość pacjenta nie powinny wpływać na ocenę bólu.

3. Podawanie środków przeciwbólowych zamaskuje ból, a psy będą zbyt aktywne

Jak uśmierzyć ból u psa? NLPZ są dziś fundamentem leczenia zapalenia kości i stawów. Dzięki szerokiej gamie dostępnych NSAID, terapii wspomagających i opcji nielekowych praktycy mają wiele możliwości zapewniania psom komfortu. Jednak niektórzy klienci mogą błędnie sądzić, że jeśli złagodzą ból u swoich psów, to będą one nadmiernie się ruszać i powodować u siebie dalsze urazy. Podobna opinia przeważała też u lekarzy weterynarii. Ta przestarzała teoria zakłada pozwalanie zwierzęciu na odczuwanie bólu, aby powstrzymać je od ruchu. Jednak nawet w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów odpowiednie ćwiczenia są ważne, aby utrzymać zdrowe stawy i wzmocnić wspierające je mięśnie. Poziom aktywności psa można kontrolować za pomocą innych, bardziej humanitarnych metod, takich jak ćwiczenia na smyczy dla zwierząt z chorobą zwyrodnieniową stawów lub krótkotrwały odpoczynek w klatce i ograniczenie przestrzeni dla psa po operacji.

Ćwiczenia terapeutyczne są integralną częścią programów rehabilitacyjnych dla psów zmagających się z przewlekłym bólem. Właściciele zwierząt domowych mogą potrzebować pomocy w zrozumieniu, że leki przeciwbólowe to ważny pierwszy krok, ponieważ pomagają kontrolować ból i umożliwiają ćwiczenia. Zapewnienie właścicielom zwierząt innych możliwości ograniczenia intensywnego lub nadmiernego ruchu oraz przekazanie im listy nakazów i zakazów dla psa może pomóc w uzyskaniu lepszych wyników leczenia.

4. Przewlekły ból dotyczy wyłącznie starszych psów

 Klienci często nie są wyczuleni na objawy bólu u psa, zwłaszcza przewlekłego, chyba że ich pies jest stary. Jednak przewlekły ból może wystąpić u zwierząt w każdym wieku. Choroba zwyrodnieniowa stawów jest często uważana za chorobę starych psów, podczas gdy w rzeczywistości może występować we wczesnym okresie życia, na przykład u psów z zaburzeniami rozwojowymi (np. zwichnięcie rzepki, dysplazja stawu łokciowego, dysplazja stawu biodrowego) lub u psów z urazami stawów. Podczas gdy urazy stawów mogą wystąpić w każdym wieku, młode i bardziej energiczne psy są na nie bardziej narażone. Szacuje się, że około 25 procent psów w wieku powyżej 1 roku cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów (6). Korzystanie z narzędzia oceny stopnia zaawansowania takiego jak narzędzie do oceny choroby zwyrodnieniowej u psów (COAST) we wczesnym okresie życia może pomóc w ściślejszym monitorowaniu choroby zwyrodnieniowej stawów, zwłaszcza jeśli u pacjentów występują czynniki ryzyka choroby.

W niektórych przypadkach zabieg chirurgiczny może prowadzić do przewlekłego bólu, ale lekarze weterynarii stosują podejście zapobiegawcze i okołooperacyjne w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia bólu. Niewiele wiemy na temat tego, czy psy odczuwają „fantomowy ból kończyn”, ale ostatnie badania sugerują, że tak i że kompleks fantomowy jest tym gorszy, im dłużej trwa ból przed amputacją (7). Właściciele zwierząt niezaznajomieni z objawami bólu pooperacyjnego u swoich pupili mogą nie rozpoznać potrzeby podawania przepisanych leków. Rozmowa z klientami o znaczeniu leczenia bólu, zwłaszcza pooperacyjnego, jest więc niezbędna.

Ból przewlekły należy również wziąć pod uwagę, gdy mamy do czynienia z problemami behawioralnymi, bez względu na wiek pacjenta. Ostatnie badania sugerują, że co najmniej jedna trzecia zwierząt ze skierowaniem behawioralnym odczuwa jakiś rodzaj bólu, który może wyjaśniać objawy bólu u psa, a liczba ta może sięgać nawet 80 procent (8). Połączenie oceny właściciela z próbą uśmierzania bólu jest opcją w przypadkach, gdy lekarze nie są pewni, czy przewlekły ból może być jednym z czynników.

5. Codzienne przyjmowanie leków jest niebezpieczne

Zapanowanie nad bólem wymaga czasu. Jednak klienci mogą być zaniepokojeni skutkami ubocznymi leków lub myśleć, że codzienne ich przyjmowanie to z natury zła lub niebezpieczna praktyka. Mogą nie wiedzieć, że ich pies potrzebuje regularnej farmakoterapii lub nie rozumieją tak naprawdę oznak bólu. Osoby te często pomijają dawki lub używają leku „tylko w złe dni”, co oznacza, że pies nie otrzymuje stałej ulgi w bólu. W niektórych przypadkach zachęca do tego przepisywanie leku do stosowania „w razie potrzeby”.

Lekarze weterynarii mogą również mieć obawy dotyczące bezpieczeństwa długoterminowego stosowania NLPZ. Wiemy jednak, jak łagodzić i zmniejszać ryzyko, gdzie tylko jest to możliwe. Większość pacjentów dobrze toleruje NLPZ, a obawa przed powikłaniami nie jest powodem do unikania leczenia bólu. Oczywiście zawsze ważne jest przeprowadzenie oceny stosunku korzyści do ryzyka dla każdego pacjenta z osobna, ale w wielu przypadkach potencjalne korzyści wynikające z codziennego przyjmowania leków znacząco przewyższają ryzyko.

Analiza recenzowanej literatury nie wykazała, że długotrwałe stosowanie NLPZ w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów u psów wiąże się ze zmniejszeniem bezpieczeństwa (9). Większość dowodów popiera długoterminowe stosowanie NLPZ w celu poprawy rezultatów klinicznych. Oczywiście nie wszystkie psy będą codziennie przez całe życie przyjmowały NLPZ – zależy to od sytuacji konkretnego pacjenta i stopnia zaawansowania danego przypadku. Jednak przestrzeganie regularności przyjmowania leków w początkowym okresie jest szczególnie ważne, aby lekarz weterynarii mógł opracować długoterminowy plan postępowania. Niektóre psy, takie jak te z ciężkimi przypadkami choroby zwyrodnieniowej stawów, mogą wymagać leczenia przez całe życie.

Czas poświęcony na omówienie profilu bezpieczeństwa wybranych leków i wyjaśnienie, w jaki sposób można zmniejszyć ryzyko poprzez wstępną ocenę i monitorowanie w przychodni, może w pewnym stopniu zmniejszyć obawy właścicieli zwierząt domowych. Mogą oni również obserwować psa w domu i powiadomić lekarza weterynarii, gdy pojawią się jakiekolwiek problemy lub wątpliwości. W przypadku niektórych właścicieli zwierząt wystarczy przypomnienie, że uśmierzanie bólu jest ważnym elementem dobrostanu zwierzęcia, ponieważ nikt z nas nie chce, aby zwierzę cierpiało.

Omawiając inne metody leczenia, takie jak akupunktura, leki ziołowe, fizjoterapia, masaż psów i postępy naukowe w terapii komórkami macierzystymi, można wykorzystać dostępne dane i informacje, aby ocenić, które z nich mogą być pomocne w przypadku danego pacjenta.

Priorytetowe traktowanie leczenia przewlekłego bólu u psów



Przewlekły ból u psa nie jest diagnozowany wystarczająco często, a rozpoznanie go jest niezbędne dla zapewnienia dobrostanu zwierzęcia Mity są obecne zarówno wśród właścicieli zwierząt domowych, jak i lekarzy weterynarii. Ponieważ ból jest zmienny i różni się u poszczególnych pacjentów, istnieje wiele przeszkód utrudniających właściwe uśmierzanie go u psów. Zaangażowanie właścicieli zwierząt domowych i zwiększenie ich wiedzy na temat bólu u psów może przynieść ogromne korzyści. Chociaż regularne oceny weterynaryjne są ważne, ocena w gabinecie lekarza to tylko część większej całości. Właściciele zwierząt domowych mogą odgrywać rolę wspierającą, szukając zmian w zachowaniu zwierzęcia w domu, na podwórku czy w parku. Są jak dodatkowa para oczu i uszu, która może dostarczyć wszystkich informacji potrzebnych do najefektywniejszego leczenia pacjenta.

Dobrą opcją awaryjną jest poproszenie klientów o rozpoczęcie krótkoterminowej terapii przeciwbólowej, takiej jak NLPZ, wraz z odpowiednimi ćwiczeniami, aby zobaczyć, czy dolegliwości ich zwierzaka zmniejszą się. W większości przypadków tak właśnie jest, a klient zaczyna przychylnie patrzeć na możliwość zastosowania długoterminowej terapii dla swojego pupila.

Lekarze weterynarii mają kluczową rolę do odegrania w uświadamianiu właścicieli zwierząt w zakresie przewlekłego bólu u psów. Leczenie przewlekłego bólu wymaga współpracy weterynarzy i właścicieli zwierząt domowych. Chociaż niektóre mity i obawy dotyczące bólu utrzymują się, ogólnie rzecz biorąc nastąpił znaczny postęp w podejściu do leczenia bólu oraz wiedzy o tym, co podać psu w przypadku, gdy cierpi. Dzięki nowym badaniom i nowym metodom oceny, monitorowania i radzenia sobie z bólem następuje ciągła poprawa sytuacji.