Zdiagnozowanie choroby zwyrodnieniowej stawów u kotów bywa dla lekarzy weterynarii sporym wyzwaniem.

Ocena kliniczna bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów u kotów może być problematyczna z wielu powodów – wszyscy mamy koty niepewnie czujące się w gabinecie weterynaryjnym, które chowają się z tyłu transportera lub uciekają pod najbliższą szafkę, aby się ukryć. Nawet koty, które chętnie siadają na stole, mogą nie lubić, gdy ktoś nimi manipuluje lub dotyka niektórych części ich ciała. Czy kot ucieka z powodu bólu czy frustracji? Informacje od właściciela zwierzęcia są więc fundamentalną częścią procesu diagnostycznego, ale może brakować informacji z otoczenia domowego. Wielu właścicieli zwierząt domowych nie jest świadomych lub nie zawsze zauważa zmiany behawioralne swojego kota spowodowane przez chorobę zwyrodnieniową stawów.

Chociaż choroby tej nie da się obecnie wyleczyć, naszym celem jest radzenie sobie z bólem naszych kocich pacjentów. Ale najpierw powinniśmy przyjrzeć się sposobom, które pomogą nam zdiagnozować tę trudną chorobę.

Czy kot Twojego klienta cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów?

Szacuje się, że ok. 40 procent wszystkich kotów wykazuje kliniczne objawy choroby zwyrodnieniowej stawów, a znacznie większy odsetek ma zmiany radiologiczne związane z chorobą (1). W istotnym badaniu ponad 90 procent przebadanych kotów miało radiologiczne dowody na chorobę zwyrodnieniową stawów (2). Obciążenie to wzrasta wraz z wiekiem (2, 3), ale zwyrodnienie stawów u kota dotyka nie tylko starsze osobniki: może też dotyczyć dużej liczby młodych (nawet poniżej 5. roku życia) (2). Chociaż dane mówią nam, że ten problem jest powszechny, liczba kotów zdiagnozowanych i otrzymujących leczenie wydaje się znacznie niższa (4, 5).

Nie powinniśmy być zaskoczeni tym, że liczba kotów leczonych z powodu tej choroby nie zgadza się z szacunkami badań, biorąc pod uwagę liczne wyzwania diagnostyczne dla lekarzy weterynarii, jakie wiążą się z kocią chorobą zwyrodnieniową stawów. Wspomniano już o trudnościach związanych z oceną w gabinecie, ale wiele kotów może nawet nie doczekać się wizyty u lekarza weterynarii, dopóki choroba nie wejdzie w zaawansowane stadium. Obawy związane z transportem i innymi obciążeniami dla kota mogą być jednym z powodów, dla których ich właściciele unikają wizyt w klinice. Wielu posiadaczy zwierząt domowych prawdopodobnie nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich kot cierpi. Koty rzadko wykazują kulawiznę jako oznakę choroby zwyrodnieniowej stawów, a ich inne zmiany behawioralne mogą być subtelne lub są błędnie interpretowane jako „starość” (4). Wiadomo również, że koty skutecznie ukrywają swój ból (4, 6).

Prawdopodobne nieodnotowanie objawów choroby zwyrodnieniowej stawów u kotów (4) ma wiele konsekwencji. Codzienne czynności, takie jak pielęgnacja, korzystanie z drapaka, zabawa czy skakanie – wszystkie naturalne zachowania, które powinny przejawiać koty – mogą stać się dla nich wyzwaniem i będą ich unikały ze względu na towarzyszący chorobie ból (7). Koty, które nie są w stanie przejawiać swoich naturalnych zachowań, mogą stać się niespokojne i zestresowane. Stres i ból kota mogą również wpływać na relacje właściciela z kotem — kot może nie chcieć już być podnoszony lub nie podskakuje, by położyć się na kolanach. Zidentyfikowanie ukrytego bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów jest ważne nie tylko dla komfortu i dobrego samopoczucia zwierzęcia, może również pomóc zapobiegać niezadowoleniu właścicieli kotów i wspierać więź człowieka ze zwierzęciem. Co więc możemy zrobić, aby skutecznie identyfikować objawy choroby?

Oznaki bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów u kotów (1, 7)

Choć oznaki bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów u kotów mogą być subtelne i łatwo je przegapić, to właściciele zwierzaków mogą odegrać w domach istotną rolę w procesie diagnozy, jeśli wiedzą, na co zwracać uwagę:

Zwiększenie świadomości na temat choroby zwyrodnieniowej stawów wśród właścicieli może pomóc im jeszcze lepiej zrozumieć zachowanie kota i szybko zidentyfikować wszelkie zmiany. Obrazy i animacje pokazujące, jak choroba ta wpływa na kocie czynności, mogą być bardzo dobrymi narzędziami edukacyjnymi. Nawet jeśli właściciele zwierząt są w stanie zidentyfikować tylko jeden problem, nie zdając sobie sprawy, że występują również inne zmiany związane z bólem powodowanym chorobą zwyrodnieniową stawów, może to sprawić, że szybciej zgłoszą się do lekarza weterynarii. Raporty wykazują, że właściciele zwierząt, jeśli się ich o to zapyta (1, 7), często są w stanie stwierdzić, że ich kot nie chce skakać lub nie potrafi już skakać tak wysoko, dlatego ważne jest też zapewnienie możliwości aktywnego zbierania opinii właścicieli zwierząt domowych — na przykład podczas wizyt na szczepieniach.

Wielu właścicieli zwierząt domowych nie widzi innych przewlekłych zmian u swoich kotów, takich jak zanik mięśni, ale jest to istotna zmiana, o której należy im powiedzieć, gdy kot pojawi się w klinice. Niektóre kliniki mają obszar do oceny kotów składający się z drabinek i innych urządzeń do zabawy. W zależności od osobowości kota obszary te mogą być przydatne do obserwowania ruchu kota podczas uzyskiwania dodatkowych informacji od właściciela zwierzęcia. Kulawizna jest rzadko odnotowywana podczas oceny kota pod kątem choroby zwyrodnieniowej stawów, ponieważ stawy są często uszkodzone obustronnie.

Większość wstępnej obserwacji należy przeprowadzić w domu, więc zmotywowani i wyedukowani w dziedzinie choroby zwyrodnieniowej stawów właściciele zwierząt domowych są ważną częścią kompleksowej opieki nad kotami. Długotrwały, przewlekły ból i związane z nim zmiany fizyczne mogą być trudne do kontrolowania, ale leczenie choroby można rozpocząć od solidniejszej podstawy, jeśli objawy zostaną szybko zidentyfikowane.

Jak diagnozować przewlekły ból związany z chorobą zwyrodnieniową stawów u kotów

Istnieje kilka elementów, które mogą okazać się pomocne w diagnozowaniu przewlekłego bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów u kotów. Są to między innymi:

Wysłuchanie właściciela zwierzęcia jest bez wątpienia ważną częścią procesu diagnozowania choroby zwyrodnieniowej stawów u kotów. Ponieważ zmiany mogą być subtelne, a koty zachowują się w klinice weterynaryjnej inaczej niż w domu, kluczowe jest zrozumienie zachowania kotów w ich środowisku domowym. Ważne jest też, aby zidentyfikować wszelkie zmiany w zachowaniu — nie tylko dotyczące tego, co robi kot, ale czego nie robi. Przyrządy do metrologii klinicznej — kwestionariusze właścicieli zwierząt domowych (omówione później) — mogą pomóc w pozyskaniu takich informacji. Wszystkie koty powinny przejawiać normalne zachowania, takie jak drapanie czy czyszczenie sierści, więc identyfikacja kota, który niechętnie się myje lub nie używa drapaka tak często jak wcześniej, może być ważnym symptomem bólu.

Zastanów się nad poproszeniem klienta o nagrywanie filmów z zachowaniem kota w regularnych odstępach czasu, aby zapewnić wizualny dziennik i pomóc monitorować wszelkie zmiany. Szczególnie przydatne są filmy przedstawiające kota wspinającego się i schodzącego po schodach, wskakującego na wysokie powierzchnie (lub zeskakującego z nich) lub meble albo kota goniącego i biegającego (1). Chociaż koty często nie kuleją z powodu choroby zwyrodnieniowej stawów, to przejawiają inne nieprawidłowe zachowania, takie jak sztywność, niechęć do skoków, słychać też zwiększony hałas podczas lądowania. Oczywiście zmiany w zachowaniu mogą wystąpić z różnych powodów i nie zawsze są spowodowane bólem wynikającym z choroby zwyrodnieniowej stawów. Inne przyczyny przewlekłego bólu, dysfunkcji poznawczych czy zmian w zachowaniu kota w domu mogą powodować zmiany behawioralne, ale podobne podejście – zbieranie większej ilości informacji od właścicieli zwierząt domowych i kompleksowe badanie lekarskie kota – może pomóc zidentyfikować potencjalne przyczyny.

Dokładne badanie fizykalne jest kluczową częścią oceny pacjenta, a pełne badanie ortopedyczne powinno być przeprowadzone, gdy tylko jest to możliwe, zwłaszcza w przypadku podejrzenia choroby zwyrodnieniowej stawów. W miarę możliwości koty powinny mieć zapewnioną możliwość pokazania w gabinecie weterynaryjnym swoich naturalnych zachowań. Umożliwienie kotu pospacerowania po gabinecie, samodzielnego wyjścia z transportera, zeskoczenia ze stołu, a nawet wskoczenia na pobliski blat lub umywalkę może zwiększyć szanse na zaobserwowanie subtelnych zmian w zachowaniu lub sposobie chodzenia zwierzęcia.

Testy diagnostyczne są kluczem do zdiagnozowania lub wykluczenia nie tylko choroby zwyrodnieniowej stawów, ale także innych chorób. Badania krwi i moczu są przydatne do oceny ogólnego stanu zdrowia, a radiogramy powinny być wykonane w celu potwierdzenia jakiejkolwiek diagnozy choroby zwyrodnieniowej stawów. Należy też pamiętać, że objawy radiologiczne nie zawsze korelują z klinicznymi objawami choroby (4, 8), ale zdjęcia rentgenowskie mogą pomóc w określeniu ogólnego stadium zaawansowania (2), a także w wykluczeniu wszelkich innych przyczyn bólu mięśniowo-szkieletowego.

Zwyrodnienie stawów u kota – leczenie. Czasami okres próbny stosowania leków przeciwbólowych może pomóc w rozpoznaniu przewlekłego bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Właściciele zwierząt domowych nie zawsze są w stanie rozpoznać, że ich kot ma problemy z poruszaniem się/aktywnością, dopóki nie zobaczą różnicy, jaką może zapewnić leczenie. Jednak ważne jest, aby zrozumieli, że koty przewlekle dotknięte chorobą zwyrodnieniową stawów nauczyły się dostosowywać swoje zachowania i mogą nie wracać od razu do poprzednich zajęć. Widoczne korzyści były najczęściej zgłaszane po kilku tygodniach leczenia w badaniach leczenia bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów u kotów (9, 10). Zalecane jest również multimodalne podejście do leczenia. Oprócz stosowania leków przeciwbólowych plan prowadzenia pacjenta powinien obejmować też wzbogacanie środowiska kota. Ważne są również różne rodzaje terapii uzupełniających, które mogą obejmować suplementację dla zdrowia stawów, redukcję wagi, fizjoterapię lub inne alternatywne metody.

Konkretne narzędzia pomocne w diagnozowaniu choroby zwyrodnieniowej stawów u kotów11

Skale bólu do stosowania u kotów zostały opracowane w celu ułatwienia diagnozy i obserwacji. Można stosować trzy dobrze znane skale. Są to kwestionariusze wypełniane przez właściciela kota:

Każda skala bólu ocenia wpływ bólu przewlekłego w nieco inny sposób. Na przykład CSOM ocenia wpływ bólu na czynności specyficzne dla danego kota (w konkretnym czasie i miejscu), FMPI wykorzystuje 17 standardowych pozycji do oceny mobilności, zdolności do wykonywania codziennych czynności i interakcji z innymi zwierzętami domowymi oraz ludźmi, a MI-CAT(C) wykorzystuje największą liczbę pozycji do oceny wielu aspektów, w tym zwinności, normalnych zachowań, autopielęgnacji i kondycji fizycznej (12).

Kwestionariusz MI-CAT(C) posiada również narzędzie partnerskie MI-CAT(V), które obejmuje ocenę ruchu i postawy przez lekarza weterynarii. Bardzo pomocne jest, gdy właściciele zwierząt domowych nagrywają w domu różne filmy podczas wykonywania przez kota normalnych, codziennych czynności.

Nieleczony przewlekły ból spowodowany chorobą zwyrodnieniową stawów negatywnie wpływa na dobrostan kota, jego codzienne czynności i więź człowiek-zwierzę. Podczas gdy dogłębne zrozumienie naturalnych zachowań kotów i doświadczenie z problemami ortopedycznymi u kotów są kluczem do identyfikacji przewlekłego bólu spowodowanego chorobą zwyrodnieniową stawów, to współpraca między właścicielami zwierząt domowych a lekarzami weterynarii może być bardzo potężnym narzędziem.