Niebezpieczny tasiemiec bardziej rozpowszechniony, niż nam się wydaje: co powinni wiedzieć Twoi klienci.

Nowe badania dowodzą, że potencjalnie śmiertelny tasiemiec, którego występowanie ograniczało się w przeszłości do siedlisk lisa polarnego w północnych prowincjach Kanady, jest teraz szeroko rozpowszechniony w południowym Ontario.

Tasiemiec Echinococcus multilocularis został po raz pierwszy zidentyfikowany w południowym Ontario w 2012 roku (1). Wcześniej uważano, że pasożyt nie występuje na gęściej zaludnionych obszarach kraju. Jednak przeprowadzone w 2019 r. badanie dowiodło, że prawie 25 procent dzikich zwierząt psowatych przebadanych w południowym Ontario miało pozytywny wynik testu na obecność E. multilocularis (1).

Zakaźny dla ludzi i innych zwierząt pasożyt E. multilocularis został zidentyfikowany w całej południowej Kanadzie, w co najmniej 13 stanach USA (od Alaski przez Montanę po Ohio) i łącznie w 36 krajach na półkuli północnej (1, 2).

W odróżnieniu od innych gatunków tasiemca E. multilocularis powoduje poważną chorobę znaną jako echinokokoza pęcherzykowa (AE). Choć rzada, choroba ta może być śmiertelne dla człowieka, gdy zarazi się nim jako żywiciel pośredni.

Historycznie, E. multilocularis powodował chorobę budzącą niepokój w Europie Środkowej i Wschodniej, rozciągając się na wschód do Rosji i Mongolii. Dane epidemiologiczne opublikowane w lipcu 2019 r. podkreślają, że ryzyko zachorowania na AE z powodu zarażenia E. multilocularis jest obecnie podobne w południowej Kanadzie (3).

Ta południowa strefa zaraźności pokrywa się z występowaniem lisa rudego. Genotypowanie pasożyta jest zgodne z rozprzestrzenianiem się szczepu europejskiego, a E. multilocularis bywa obecnie uważany za endemiczny w Ameryce Północnej.

Dla społeczności weterynaryjnej pojawiające się choroby odzwierzęce, takie jak echinokokoza, są powodem stałej ewolucji zalecanych przez nas planów profilaktycznych. Zrozumienie cyklu życia E. multilocularis i czynników ryzyka zarażenia tym pasożytem jest ważne przy określaniu, jaką ochronę zalecać klientom.

Cykl życiowy tasiemców Echinococcus

Tasiemce Echinococcus wymagają zarówno ssaczych żywicieli pośrednich, jak i ostatecznych. Żywiciele ostateczni (lisy, kojoty, wilki, a w niektórych przypadkach psy) zwykle nie doświadczają żadnych objawów, gdy tasiemce dojrzewają w jelicie cienkim. Jaja tasiemca są następnie wydalane z kałem, który jest połykany przez żywicieli pośrednich, takich jak gryzonie, króliki i inne małe zwierzęta. Cykl życiowy kończy się, gdy żywiciele ostateczni zjadają zarażoną zdobycz.

Ludzie i zwierzęta domowe mogą stać się nieumyślnymi żywicielami pośrednimi po spożyciu jaj. U żywicieli pośrednich jaja zazwyczaj migrują do wątroby. Przerzuty larw mogą wpływać również na inne narządy, w tym na śledzionę, płuca i mózg. Powstała choroba żywiciela pośredniego, bąblowica pęcherzykowa, stanowi zagrożenie dla zdrowia zarówno ludzi, jak i zwierząt domowych.

Podczas gdy niektóre gatunki Echinococcus tworzą torbiele bąblowcowe, które łatwo się wycina się i leczy, AE wywołane przez E. multilocularis często daje przerzuty do wielu narządów, jeszcze zanim zostanie zdiagnozowane.

E. multilocularis ma długi okres inkubacji u ludzi – od 5 do 15 lat (4). Do czasu pojawienia się objawów u osoby zarażonej liczne ogniska choroby wpływają na funkcję wielu narządów. Objawy są niespecyficzne i obejmują m.in. letarg i utratę wagi.

Można podjąć próbę wycięcia chirurgicznego, ale rzadko jest to skuteczne. Pacjenci z AE mogą wymagać długotrwałej czy nawet dożywotniej chemioterapii albendazolem lub mebendazolem. Nawet leczone AE może być u ludzi śmiertelne. Ze względu na złe rokowania psy z AE są poddawane eutanazji.

Tasiemiec u psa. Rosnące znaczenie ochrony przed pasożytami o szerokim spektrum działania

Posiadanie psa wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju AE ze względu na prawdopodobieństwo kontaktu z jajami zostawianymi w domu lub na psim futrze (5).

Stowarzyszenie European Scientific Counsel Companion Animal Pasosites (ESCCAP) promuje comiesięczne leczenie odpowiednim środkiem odrobaczającymi zawierającym prazikwantel lub epsiprantel w przypadku psów z wysokim ryzykiem zarażenia się Echinococcus spp. (6). Prazikwantel jest wysoce skuteczny przeciwko tasiemcom z gatunku Echinococcus i udokumentowano, że jest dobrze tolerowany przez psy.

Gatunki Echinococcus potrzebują średnio od sześciu do ośmiu tygodni, aby przejść od cyst do gotowych do rozmnażania postaci dorosłych u żywicieli ostatecznych. Comiesięczne odrobaczanie psa daje zatem jedną lub dwie możliwości zatrzymania cyklu życia i ograniczenia liczby jaj wydalanych do środowiska, które mogą być ciągłym źródłem zarażenia.

Nawet poza znanym zasięgiem geograficznym profilaktyka jest najlepszym, najbardziej holistycznym podejściem, a takie podejście, nazywane „One Health”, uznaje wzajemne powiązania zdrowia ludzi i zwierząt. Podkreśla znaczenie profilaktyki chorób zwierząt dla ochrony zdrowia ludzkiego oraz potrzebę współpracy międzynarodowej w takich inicjatywach. Granice stanów i państw nie mają znaczenia, ponieważ dzikie zwierzęta psowate poszukują zasobów w zmieniającym się środowisku. Biorąc pod uwagę szybkie zadomowienie się E. multilocularis na nowym terytorium, prawdopodobne jest dalsze rozprzestrzenianie się tego pasożyta w Ameryce Północnej.

W miarę rozszerzania się geograficznej obecności tej choroby przyzwyczajanie się do zalecania ochrony przed pasożytami o szerokim spektrum działania może pomóc chronić klientów i pacjentów przed E. multilocularis i innymi pojawiającymi się chorobami odzwierzęcymi.

Porady i wskazówki dla Twoich klientów

Klienci, którzy polują ze swoimi psami lub biorą udział w próbach terenowych, są najbardziej narażeni na kontakt z E. multilocularis w odchodach kojota lub lisa albo gdy ich pies przenosi jaja inwazyjne. Psy, które zjadają swoje małe ofiary lub mają kontakt ze zwłokami zarażonych zwierząt, nawet na ogrodzonych podwórkach, mogą stać się żywicielami ostatecznymi i rozprzestrzeniać jaja pasożytów, dlatego według Światowej Organizacji Zdrowia (4) programy profilaktyczne koncentrują się na odrobaczeniu psów.

„Ryzyko można też znacznie ograniczyć, nie wpuszczając psa do łóżka, ponieważ jaja często są zostawiane właśnie tam” – mówi dr Andrew Peregrine, starszy autor badania z 2019 r. dokumentującego poszerzony zasięg geograficzny E. multilocularis. U wszystkich psów z możliwą ekspozycją na E. multilocularis i inne choroby odzwierzęce należy stosować staranną higienę.

Holistyczne podejście „One Health” do ochrony przed E. multilocularis i innymi pojawiającymi się chorobami najprawdopodobniej pozwoli utrzymać niskie wskaźniki inwazji, nawet gdy pasożyty poszerzają swój zasięg występowania i zmieniają się ekosystemy.