Prawda o świądzie: prosty przewodnik po alergicznym zapaleniu skóry u psów
lek. wet. Natalia Furman, Technical Consultant Elanco Poland
Najważniejsze informacje
· Alergiczne zapalenie skóry jest częstym problemem w praktyce weterynaryjnej.
· Diagnostyka opiera się na uporządkowanym podejściu: dokładnym wywiadzie, badaniu klinicznym oraz podstawowych testach dermatologicznych, takich jak cytologia i ocena obecności pcheł.
· Postępowanie obejmuje kontrolę świądu, leczenie infekcji, skuteczną profilaktykę przeciwpchelną i przeciwkleszczową oraz jasną, prostą komunikację z opiekunem zwierzęcia.
· Ponieważ alergii pokarmowej nie można odróżnić klinicznie od atopii, dieta eliminacyjna jest niezbędna do postawienia właściwego rozpoznania.
Alergiczne zapalenie skóry jest najczęstszym problemem dermatologicznym u psów i często współwystępuje z wtórnymi infekcjami oraz przewlekłymi zmianami skórnymi. Do głównych postaci należą: atopowe zapalenie skóry, alergiczne pchle zapalenie skóry, dermatoza dietozależna oraz kontaktowe zapalenie skóry.
W codziennej praktyce weterynaryjnej przypadki dermatologiczne stanowią około 20–25% wszystkich pacjentów, przy czym najczęstsze jest atopowe zapalenie skóry, a następnie alergiczne pchle zapalenie skóry oraz choroby skóry o podłożu pasożytniczym lub grzybiczym¹.
Zgodnie z wytycznymi International Committee on Allergic Diseases of Animals (ICADA, 2023), atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą, świądową chorobą o podłożu immunologicznym (z udziałem limfocytów T), rozwijającą się w wyniku zaburzeń bariery naskórkowej, uczulenia na alergeny oraz dysbiozy mikrobiologicznej.
Klinicznie objawia się uporczywym świądem, zaczerwienieniem (rumieniem), pogrubieniem skóry (lichenifikacją) oraz nawracającymi wtórnymi infekcjami bakteryjnymi lub grzybiczymi.
Ciągłe drapanie i lizanie często prowadzą do samouszkodzeń skóry i wyłysień, a wtórne infekcje dodatkowo nasilają stan zapalny. Nasilenie i lokalizacja zmian mogą się zmieniać w czasie i różnią się między osobnikami, co utrudnia diagnostykę i leczenie².
Leczenie pacjentów alergicznych wymaga podejścia multimodalnego oraz regularnej komunikacji z opiekunem. Dokładny wywiad powinien być uzupełniony pełnym badaniem klinicznym oraz podstawową diagnostyką dermatologiczną (np. cytologią i zeskrobinami skóry). W razie potrzeby należy wdrożyć leczenie infekcji wtórnych, inwazji pasożytniczych oraz świądu. Ze względu na złożoność diagnostyki i terapii, kluczowe jest usystematyzowane podejście³.
6 kroków, które pomogą Ci prowadzić pacjentów ze świądem
KROK 1: Wywiad kliniczny
Dobry wywiad powinien obejmować objawy, charakter świądu oraz środowisko życia psa, aby ukierunkować diagnostykę. Opiekunowie często nie rozpoznają wszystkich objawów świądu, dlatego należy wyjaśnić, że drapanie, lizanie, gryzienie, ocieranie się czy tarzanie również świadczą o świądzie.
Pomocna może być skala świądu 1–10 (np. zwalidowana skala wizualno-analogowa – PVAS), która pozwala ocenić jego nasilenie. Gdy opiekun rozumie sens zadawanych pytań, bardziej angażuje się w proces diagnostyczny i leczenie, co ma duże znaczenie w przypadku często długotrwałej terapii³.
Badanie dermatologiczne (skóra i uszy)
Choć objawy kliniczne mogą być podobne, rozmieszczenie zmian dostarcza istotnych wskazówek diagnostycznych:
- Alergiczne pchle zapalenie skóry: głównie grzbiet, szczególnie okolica nasady ogona i tylnej części tułowia.
- Alergia pokarmowa i atopowe zapalenie skóry: częściej okolice brzuszne – brzuch, pachy, pachwiny oraz łapy.
- Nawracające zapalenie ucha zewnętrznego: może być wczesnym lub utrzymującym się objawem choroby alergicznej.
Zrozumienie tych wskazówek pozwala usprawnić proces diagnostyczny.
KROK 2: Podstawowa diagnostyka dermatologiczna
W kolejnym etapie należy zebrać minimalną bazę danych dermatologicznych, która może obejmować:
- cytologię skóry oraz przewodu słuchowego (jeśli występuje zapalenie ucha zewnętrznego)
- zeskrobiny skórne (głębokie i powierzchowne) w celu wykrycia roztoczy Demodex i Sarcoptes
→ alternatywnie można rozważyć próbę terapeutyczną z zastosowaniem izoksazoliny³
KROK 3: Kontrola świądu
Zniesienie świądu jest kluczowe dla dobrostanu pacjenta i opiekuna. Stosuje się leczenie przeciwświądowe (inhibitory kinaz Janusowych - JAK, przeciwciała monoklonalne, glikokortykosteroidy) oraz/lub terapię miejscową. Ponieważ skuteczność tych terapii spada przy współistniejącej infekcji, konieczne jest najpierw jej rozpoznanie i leczenie³.
KROK 4: Leczenie infekcji wtórnych i ektopasożytów
Infekcje bakteryjne i te powodowane przez drożdżaki (Malassezia) należy leczyć równolegle z kontrolą świądu i diagnostyką alergii. Należy także leczyć zapalenie ucha zewnętrznego. Ważne, aby upewnić się, że pies jest objęty skuteczną profilaktyką przeciwpchelną oraz przeciwkleszczową oraz sprawdzenie czy opiekun przestrzega zaleceń. Doustne izoksazoliny są preferowane, ponieważ działają na pchły, kleszcze i roztocza oraz umożliwiają rutynowe kąpiele³.
KROK 5: Ponowna kontrola, weryfikacja stosowanego leczenia oraz ocena odpowiedzi na terapię
Ocena odpowiedzi psa na terapię przeciwko pasożytom zewnętrznym oraz leczenie przeciwświądowe są kluczowe. Zespół weterynaryjny oraz opiekun powinni wspólnie omówić stosowanie leków, czas trwania terapii oraz plan wizyt kontrolnych. Zaleca się przeprowadzenie wizyty kontrolnej po 14 dniach³.
KROK 6: Dieta eliminacyjna
Ponieważ na podstawie wywiadu i badania nie można odróżnić atopii od alergii pokarmowej, dieta eliminacyjna jest kluczowa. Powinna trwać 4–12 tygodni, a następnie należy przeprowadzić próbę prowokacji pokarmowej, jeśli nastąpi poprawa. Atopowe zapalenie skóry jest rozpoznaniem z wykluczenia — można je rozpoznać dopiero po wykluczeniu ektopasożytów i braku potwierdzenia alergii pokarmowej. Testy alergiczne (śródskórne i serologiczne) nie służą do rozpoznania atopii — wykonuje się je wyłącznie przy rozważaniu immunoterapii swoistej³.
Alergiczne zapalenie skóry u psów jest częstą i wieloczynnikową chorobą wymagającą uporządkowanego, etapowego podejścia diagnostyczno-terapeutycznego. Ze względu na nakładanie się objawów atopii, alergii pokarmowej i nadwrażliwości na ektopasożyty, kluczowe znaczenie mają: dokładny wywiad, pełne badanie dermatologiczne oraz badania diagnostyczne. Skuteczne postępowanie opiera się na kontroli świądu, leczeniu infekcji wtórnych, skutecznej profilaktyce przeciw pchłom i kleszczom oraz jasnej komunikacji z opiekunem. Atopowe zapalenie skóry pozostaje rozpoznaniem z wykluczenia, a jedyną metodą różnicowania z alergią pokarmową jest prawidłowo przeprowadzona dieta eliminacyjna. Podejście wielokierunkowe, indywidualizacja terapii oraz dobra komunikacja z opiekunem znacząco zwiększają szansę na długoterminową poprawę komfortu życia psa i skuteczne zarządzanie chorobą.
